CEVİZ » Budama


Ceviz Ağaçları Zamanında budanmazlarsa gereğinden fazla gelişirler. Bu durum ileride budamayı, ilaçlamayı ve meyve verimini zorlaştırır.
Bu nedenle daha çok meyvesi için yetiştirilen ceviz ağacı orta derecede büyütülmeli, sonra büyüme hızı yavaşlatılarak verime yatırılmalıdır.

Buna ulaşmak için aşağıdaki amaçlar ilke edinilmelidir :

- Elverişli, düzenli ve bol meyve elde etmek.
- Ağaçlara istenilen şekli vermek.
- Ağacın bütün kısımları arasında iyi bir denge kurmak.
- Ağaçları daima genç tutmak.
- Ceviz ağaçları bir anda yapılan fazla ve şiddetli budamayı sevmediklerinden, budamayı aşılı fidan henüz dikim safhasında iken başlanılmalı ve aşağıda açıklanacağı gibi değişik zamanlarda ve değişik biçimlerde devam edilmelidir.

Cevizde yapılacak budamalar sırası ile Şunlardır;

Dikim Budaması: Fidanın tutmasını kolaylaştırır.
Göz Budaması: Dalların gövdeye geniş açı yapmaları sağlanır.
Şekil Budaması: Dengeli bir taç oluşturulur.
Ürün Budaması: Meyve verimi ve kalitesi artırılır.
Bakım budaması: Kuru dallar kesilerek ağacın sağlıklı ve uzun ömürlü olması sağlanır.

 

DİKİM BUDAMASI
Ceviz fidanında, badem gibi yan budaklar oluşmadığından sadece tepe vurma yapılır.
Tepe vurma: Dikimde, fidanın yerden 45-75 cm mesafeden yani aşı yerinin 4 veya 6 ncı gözünün 0,5 cm üzerinden kesilmesine denir. İlk tepe vurma, iklimi soğuk olan yerlerde yüksekten yapılır. Mayıs soğukları geçince uçların kuruması varsa canlı dokudan bir defa daha tepe vurulur. Hemen arkasından yara yerine Sutut sürülür. Tepe vurmanın yararları:
- Uyanmayı geciktirir.
- Tutmayı kolaylaştırır.
- Taç oluşmasını sağlar.

GÖZ BUDAMASI
Açık alanda yetiştirilen aşılı ceviz fidanları genellikte dallanma yapmadan bir sopa gibi uzayıp giderler. Bu tip fidanlarda ilk yıl göz budaması yapılıp tepeleri kesilmediği takdirde, ilerde dar tepe taçlı ve kavak şeklinde gelişen gövde ile dar açı yapan dallara sahip ağaç olarak karşımıza çıkar. Dar açılı dallarda odunlaşma kötü olacağı için gelecekte kaliteli bir gövde elde edilemez.
Bu nedenle bu tip fidanlara dikildiği yılın ilkbaharında göz budaması uygulanır. Ancak geç donların etkili olduğu yörelerde göz budaması yapılması sakınca yaratmaktadır.Kışı sert geçen bölgelere dikilen aşılı cevizlerde göz budamasında dikkatli olunmalıdır.

ŞEKİL BUDAMASI

Ceviz ağaçları için yapılacak şekil budaması çeşitleri şunlardır;

a) Değişik Doruk Dallı Şekilde: Doruk dalın ucu kesilir.
b) Doruk Dallı Şekilde: Doruk dalın ucu kesilmez.
c) Goble Şeklinde: Doruk dal dipten kesilir.
d) Çitvar (Mekanik) Şekilde: Doruk dal yükseltilir.

 

 

a) DEĞİŞİK DORUK DALLI ŞEKİLDE YILLARA GÖRE YAPILACAK ŞEKİL BUDAMASI ESASLARI

1.
YIL

2.
YIL

3 ve 4.
YIL

5.
YIL

- Değişik doruk dallı budama;
Yüksek, düzgün bir gövde üzerinde, belirli aralıkla sarmal olarak dizilen ve 4-5 ana dalla oluşturulan terbiye sistemidir.
- Dikimden sonraki ilk yaz döneminde fidanın gövdesini geliştirmek için sürgün uçları hafifçe alınabilir.
- Birinci yıl sonunda dopruk dal, 180-200cm mesafede, fidanın dengesini sağlayacak şekilde bir gözün üstünden kesilir. Bu göz Doruk Dalın devamını sağlar. Doruk daldaki diğer boyunlu gözler koparılır.
- Doruk dal, yeteri kadar gelişmişse, dalın alt tarafındaki gözlerden birinin üzerinden kesilerek gelecek yıl kuvvetli büyümesi sağlanır.

- Ana dalları oluşturacak sürgünler ikinci yılın yazında belirlenir. Ana dalların dışındaki kuvvetli sürgünlerde uç alma yapılır.
- Ana dal için yazın belirlenen dallardan, eşit mesafeli ve aynı yerden çıkmayan gövde ile 45-60'ar, kendi aralarında 70'er derece açı yapan 5 Ana Dal seçilir.
- Yüksekten taçlandırma yapılacaksa, ilk ana dal yerden 150-200cm arası mesafeden seçilir. Bu dalın altındaki sürgünler dipten kesilir, üsttekiler ise; gövdeyi güneşten korumak ve kalınlaştırmak üzere 40cm'den uzunları kısaltılır.
- İthal çeşitlerde dal uçları; toprağa bakan gözün üzerinden kesilir.
- Yerli çeşitlerde ise; sadece zayıf gelişen ve yanlış yöne doğru gidenlerin ucu kesilir.
Doruk (lider) dal daima kuvvetlendirilir.

- Ana dallar üzerinde belli aralıklarla dış kısma bakan sürgünlerden sağlı sollu yardımcı dallar seçilir.
- Gerek gövde gerek doruk ve gerekse ana dallara fazla güneş gelmemesi için dal araları fazla açılmamalıdır.
- Kalacak dal olarak hakim rüzgara doğru meyilli olan tercih edilir.
- İkinci yıldaki kurallar bu yıllarda da geçerlidir.
- Ana dallarda uygulanan kurallar yardımcı dallarda da uygulanır.
- Uçları kesilmemiş küçük dallar verim için korunur.
- Ana dalların dışında kalan diğer dallar, şablona uymaları için eğilip bükülebilirler.

- Yılık gelişen sürgün boyları ortalama 90cm olarak bırakılır.
- Aşırı büyüyenlerin uçları alınır.
- Dallar yeterli büyüklüğe ulaştıklarında "Uç Alma" düzenli olarak bırakılır.
- Ana, doruk ve yardımcı dalların dışında kuvvetli gelişen dallar kesilir.
- Erken ve bol verimi taşıyabilecek kuvvetli bir iskelet sistemi kurulurken, ana ve doruk dalları ile sağlam-dengeli bir taç oluşumu sağlamaya gayret edilmelidir.
- Lider dal fazla uzarsa, ilk yan sürgüne kadar, sürgün yoksa 1/3 kısaltılır. En az budama ile en uzun sürede lider dal, ana dal konumuna getirilir.

  

b) DORUK DALLI ŞEKİL' de YILLARA GÖRE YAPILACAK ŞEKİL BUDAMASI ESASLARI

1. ve 2.
YILLAR

3. 4. ve 5.
YILLAR

- Dikimden sonraki ilk yaz döneminde fidan gövdesini geliştirmek için sürgün uçları hafifçe alınır.
- Doruk (lider) dal kesilmez ve dik olarak büyümesi sağlanır.
- Ana dallar için oluşturulacak sürgünler ikinci yılın yazında belirlenir. Ana dalların dışındaki kuvvetli sürgünlerde uç alma yapılır.
- Ana dal için yazın belirlenen sürgünlerden eşit mesafeli ve aynı yerden çıkmayan, gövde ile 45-60'ar, kendi aralarında 20'şer derece açı yapan 3 ana dal seçilir.
- Dal uçları; ithal çeşitlerde kesilir, yerli çeşitlerde kesilmez.

- Doruk (lider) dalın kesilmeden dik olarak büyümesini sağlamanın dışındaki iş ve işlemler "Değişik Doruk Dallı" şekil budamasındaki esaslara göre yürütülür.

 

c) GOBLE ŞEKLİNDE YILLARA GÖRE YAPILACAK ŞEKİL BUDAMASI ESASLARI

 

1. ve 2.
YIL

3. 4. ve 5.
YIL

- Dikimden sonraki ilk yaz döneminde fidan gövdesini geliştirmek için sürgün uçları hafifçe alınır.
- Ana dallar için oluşturulacak sürgünler ikinci yılın yazında belirlenir. Ana dalların dışındaki kuvvetli sürgünlerde uç alma yapılır.
- Ana dal için yazın belirlenen sürgünlerden, eşit mesafeli ve aynı yerden çıkmayan, gövde ile 45-60'ar, kendi aralarında 120'şer derece açı yapan 3 ana dal tercih edilir. 3 ana dal da aynı yerden çıksa bile goble şeklinden vazgeçilmez.
- Doruk (lider) dal, dipten tamamen kesilip ortadan kaldırılır.
- Ancak bazı durumlarda Doruk dal hemen dipten kesilmez. bir süre geliştirildikten sonra dipten kesilerek iptal edilir (geciktirilmiş goble).
- Doruk (lider) dalın dipten kesilerek ortadan kaldırılmasının dışındaki iş ve işlemler "Değişik doruk dallı" şekil budamasındaki esaslara göre yürütülür.

 

d) ÇİTVARİ (mekanik) ŞEKİL BUDAMASI

 

Birim alandan en yüksek verimi almaya dayalı olarak sık tesis edilen Aşılı Ceviz Kapama Bahçelerinde, makinelerle yapılan budamalara "Çitvari (mekanik) şekil budaması" denir.
Bu makineler, sıra üzerinde doğru büyüyen bütün sürgün ve dalları keser. Budama sonunda ağaç sıraları yandan bakıldığında bir çit gibi görülür. Budama makinelerini bir traktör çeker. Dikim aralıkları, bu makinelerin geçebileceği mesafelere göre ayarlanır. Fidan araları ise sıktır. Genellikle sıra arası 7m fidan arası ise 3.5m olarak alınır.
Sık tesis edilmiş bu bahçeler, kuvvetli anaçlarla ve kurak bölgelerde kurulur. Ancak yeterli su bulunması ve düzenli gübreleme yapılması mecburiyeti vardır. 
Budamada, genellikle Doruk dal hakim tutulmakta duvarın genişliği yukarıya doğru azalmaktadır. Ayrıntılı budamalar daha sonra budayıcılar tarafından yapılmaktadır. 

ÜRÜN BUDAMASI
Aşılı ceviz fidanı dikilip göz budaması yapıldıktan sonra birkaç yıl devam eden şekil budamaları sonunda, iyi bir meyve üretimi için güçlü bir “taç” geliştirilmiş olur. Ancak, tacın güçlü olarak gelişmesi güneş ışığını sızdırmaz, bu durumdaki ceviz ağaçlarında meyve verimi normalinden düşük olur. Bunun için ürün çağındaki ceviz ağaçlarında taç içini sıkıştıran ince dallar dipten, taç yüzeyini oluşturan dallarda 2-3 yıllık dal seviyelerinden budanarak seyreltilir. Böylece güneş ışığının ağaç iç dallarına sızması sağlanır. Bu durum hem ağaç gelişiminin ve ürün veriminin normale dönmesini sağlar, hem de budama yaralarının sağlıklı bir şekilde  kapanmasını sağlar. Aynı zamanda dikkat edilecek hususlardan biride; ürün budamasında aşırıya kaçmamaktır. Yani ağaç dalları tamamen güneş ışığına maruz bırakılmamalıdır. Bu durum aşırı sıcaklarda dallarda güneş yanıklarına neden olur. Bu sebeple ağacın aşırı sıcaklardan etkilenmesini önlemek için bu budamanın dengeli olarak yapılması gerekir.

VERİMLİLİĞE GÖRE ÜRÜN BUDAMASI KURALLARI

 

YAPILACAK İŞLEMLER ve ÖZELLİKLER

YAN DALLARI VERİMLİ ÇEŞİTLER
(Kaman-1, Chandler, Pedro)

UÇ DALLARI VERİMLİ ÇEŞİTLER
( Tüm Yerli Çeşitler, Franquette ve Hartley)

Budama  Derecesi

Orta

Hafif

Dış Yüzeyde Budama

+ Olumlu

- Olumsuz

Üst Kısımda Budama

- Olumsuz

+ Olumlu

Dipten Kesme

- Olumsuz

+ Olumlu

Dipten Kesme ( Işık İçin )

+ Olumlu

+ Olumlu

Lider Dal

Önemli Değil

Kuvvetli Bırakılır

Uç Alma ( Ana Dalda )

Şiddetli

Hafif

Uç Alma ( Yardımcı Dalda )

+ Olumlu

- Olumsuz

Uç Alma ( Taç ve İskelet İçin )

+ Olumlu

+ Olumlu

Uç Alma ( Sürgünlerde )

+ Olumlu

- Olumsuz

Çitvari Budama Şekli

+ Olumlu

- Olumsuz

Verime Yatma

Erken

Geç

Meyve Verim Yerleri

1 (Bir) yıllık Dal Uçlarındaki Gözlerde ve Yan gözler

1 (Bir) yıllık Dal Uçlarındaki Gözler

Dikim ( Aralık x Mesafe )

7 x 7

8 x 8

Ağaç Seyreltme

- Olumsuz

+ Olumlu

 
BAKIM BUDAMASI
Mevsim koşulları ve Hasat sonrasında bazı dallarda darbeye ve ağacın şekline bağlı kırılmalar aynı zamanda kurumalar meydana gelebilir. Kırılan dallar kesilmediği taktirde kurumaya başlar. Kuruyan bu dallar budanmadığı zaman ağaç yarayı kapatamadığı için kuruma ağacın iç kısımlarına doğru devam eder.  Aynı zamanda kuru dallar içerisinde birçok bakteri ve böcek çeşiti barındırırlar. Bu nedenle kurumaya başlayan dal bağlı bulunduğu dala sıfır noktasından kesilmelidir ve budanan tüm dallar bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

BUDAMA SONRASI NELER YAPILMALIDIR?

Budama sonunda çıkan budama artıkları ve bahçe kenarlarındaki çalılıklar, kuru bitki parçaları hastalık ve zararlıların en iyi barınak yeridir. Meyve ağaçlarına ve ürünlerine zarar veren bu hastalık ve zararlıların çoğalmaması için bu artıklar yakılmalı veya bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Budama sonunda meyve ağaçlarında kış ilaçlamalarının da yapılması zorunludur.

 

kaynak: www.cevizbademkitabi.com

Facebook.com 'da Paylaş twitter.com 'da Paylaş Google Bookmarks 'ta Paylaş